İnteraktif Belgesel Nedir? Hangi Programlarla Nasıl Üretilir?


İnteraktif belgesel yapımları son zamanlarda epey bir artış göstermekte. Hepimizin bildiği gibi, küreselleşen dünyayla birlikte medyanın dönüşümü de kaçınılmaz oldu. İzleyici artık yönetmenin ya da senaristin vermek istediği mesajı doğrudan almak yerine, kendi yönlendirmelerine göre ilerleme ve filmin içinde yerini baş köşeden ayırma eğiliminde. Geleneksel medya platformlarının yeni medyaya evrilmesi beraberinde tabiki sinemayı da değiştirdi. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan filmler yerini interaktif filmlere bıraktı. Başlangıç ve sonu belli olan linear anlatım biçimine sahip geleneksel filmlere göre, interaktif filmlerde başlangıç interaktif içeriği oluşturan yönetmen/senarist tarafından belirlendikten sonra filmin ilerleyen dakikalarına izleyici yön vermekte. Filmlerde birden çok seçenek ve bununla birlikte de birden fazla son bulunmakta…

Netflix’te yayınlanan Black Mirror‘ın ‘Bandersnatch’ bölümüyle bilinilirliği artan interaktif içeriklerin bir de belgesel tarafı bulunmakta. İnteraktif belgeselcilik, izleyicinin izlediği filmi kendi isteklerine göre yönlendirebilmesine ve enformasyonun birden çok görsel/işitsel öge ile alınabilmesine olanak sağlamaktadır. Yeni medyanın bu ilerlemeleri düşünüldüğünde ise, gelecekte belgesel sinemacılığının büyük bir bölümünü interaktif içeriklerin oluşturacağı öngörülmektedir.

Peki interaktif belgesellerin geleneksel yöntemlerle çekilen belgesellerden farkı nedir? Ve bu interaktif içerikler nasıl oluşturulmaktadır?

‘Kamerayı aldım, sete girdim, çıktım ve filmi post prodüksiyon aşamasıyla tamamladım’ klasik film üretimi mantığından farklı olarak interaktif belgeseller genellikle internet sitelerinde yayınlanmakta ve işin içine bilgisayar kodları girmektedir. Çekilen görüntüler ve toparlanan bilgiler kodlarla birlikte kurgulanmaktadır. Bu süreçte, interaktif içerik üreticilerin kullandığı bazı programlar bulunmaktadır.

1) KLYNT

Etkileşimli öykü düzenlenmesine ve yayınlanmasına izin veren ‘Final cut-esque’ tabanlı bir programdır. Orijinal olarak Honkytonk Films in-house prodüksiyonları için tasarlanmıştır. Programı indirdiğinizde 14 günlük bir deneme süresinden sonra, belirli bir ücret karşılığında hem windows tabanlı bilgisayarlarda hem de IOS işletim sistemine sahip Macbook Pro, Macbook Air, IMAC bilgisayarlarda kullanabilmek mümkündür. Programın dili, İngilizce veya Fransızca’dır. Klynt programı, projenizi hazırlarken storyboard oluşturabilmenize izin vermektedir.

Bu da aslında proje bitmeden, yönetmenin ya da ‘kurgucu’nun projeye olan bakış açısını genişleten güzel bir ayrıntıdır. Eğer bir kurgu programı kullandıysanız ‘Klynt’ programını kullanabilmeniz daha kolay olacaktır çünkü tıpkı Adobe Premiere ya da Adobe After Effects programları gibi ‘layer’ yani katman mantığında çalışmaktadır. Katmanların yatay olarak değil dikey olarak çalışmasından dolayı After Effects programına benzetilmesi daha doğru olacaktır. Klynt Adobe Photoshop programında hazırlayacağınız ‘PSD’ dosyalarını içine kolaylıkla aktarabilmektedir. Grafik çalışmalarınızı da filminizin içerisine yerleştirmek bu sayede çok kolay olacaktır.

Programda interaktif olarak hazırlanan içeriklerinizin detaylı analizlerine –izlenme, tıklanma, filmde kalma sürelerine- Google Analytics’e bağlanarak ulaşma imkanına da sahip olmaktasınız. Bana kalırsa Klynt programını diğer programlardan ayıran en önemli özelliği ise, interaktif içeriğinizin masaüstü bilgisayarlarda, cep telefonlarında ve tabletlerde olan görünümlerini ayrı ayrı belirleyebiliyor oluşunuz. Tüm bu anlattıklarım kafanızı karıştırdıysa da üzülmeyin çünkü Klynt bunu da düşünmüş ve programa girdiğinizde sizlere detaylı olarak videolarla programı nasıl kullanmanız gerektiğini anlatmaktadır.

Bu programla oluşturulmuş belgesellerden en önemlisi, yönetmenliğini Julien Champarnaud ve Claire Pesqueux’un yaptığı ‘Handmade Stories’ isimli belgeseldir. Belgesel, farklı ülkelerden farklı kadınların geleneksel tekniklerle el işi üretimlerini anlatmaktadır.

2-) KORSAKOW

Korsakow programının web sitesine girdiğinizde sizi programla neler yapıp neler yapamayacağınızı anlatan tutorial videolarının bulunduğu YouTube kanalına yönlendirme yapılmaktadır. Yeni başlayan interaktif içerik üreticileri için güzel bir başlangıç olduğunu söyleyebiliriz.

Florian Thalhofer tarafından 2008 yılında icat edilen bu program, kodlama hakkında bilgisi olmayanların da kullanabileceği şekilde üretilen ilk i-doc aracıdır. Korsakow yazılımı, küçük ve bireysel projeler için ücretsiz olmakla beraber büyük projelerde öğrenciler için 59, öğrenci olmayan kullanıcılar için ise 299 ABD doları ücretle kullanılabilmektedir. Korsakow’da içerik üreticisi olarak filminizi hazırlarken multimedya dosyalarını yazılıma yükleyebilmekte ve izleyici/kullanıcı film içerisinde bir bilgisayar veya veritabanında depolanan dosyalara benzer bir şekilde gezinebilmektedir.

Korsakow 5 ile interaktif içerik üreticilerine hizmet vermeye başlayan sistemde yazılımsal sorunlar bulunmuştu. Getirilen güncelleme ile Korsakow 6, etkileşimli içerik hazırlamak isteyen kullanıcılara flash tabanlı yeni bir sistem olarak sunuldu. Korsakow 6 sürümüyle hazırlanan filmi mobil cihazlarda desteklemektedir. Güncelleme ile programa gelen bir diğer önemli özellik ise, Iframe desteği. Başka web sitelerinde bulunan resimleri veya videoları Korsakow sisteminde projenizin içine gömebilir ve metin alanlarıyla projenizi detaylandırabilirsiniz. Programın bir diğer önemli özelliği ise, katman desteği. Projenizin içine diğer programlardan hazırladığınız widgetleri ekleyebilirsiniz. Örneğin Adobe Photoshop programında hazırlanan png dosyaları ya da internetten bulunan gif uzantılı dosyaları projenizin içine sorunsuz bir şekilde dahil edebilmektesiniz.

Bu programın interaktif belgesel film örneği ise; Planet Galata.

Planet Galata, Korsakow sisteminin kurucusu  Florian Thalhofer ve Berke Baş tarafından Galata köprüsünde iki ay boyunca süren gözlem ve görüşmelerine dayanan bir belgesel filmdir. Filmin iki versiyonu bulunmaktadır. İlki 2010 yılında üretilen interaktif belgesel filmdir ve internet üzerinden izleyicilerine sunulmaktadır. İkincisi 2017 yılında oluşturulan düz çizgisel yani geleneksel anlatım yapısına sahip olan belgesel filmdir ve bu film televizyonda yayınlanmıştır. Maalesef filmin interaktif olanının tamamına ulaşabilmeniz için 49 € vermeniz gerekmektedir.

3-) PAGEFLOW

Pageflow, West German Broadcasting Corporation (Batı Alman Yayın Şirketleri) tarafından açık kaynaklı olarak geliştirilen bir dijital hikaye yaratma yazılımlarındandır. Önceleri, dijital habercilik için, video içeriğini, görüntüleri, ses ve metni kullanarak sürükleyici görsel hikayeler yaratmak, amacıyla üretilen Pageflow, günümüzde interaktif belgesel üretiminde de sıkça kullanılan bir yazılım olarak karşımıza çıkmaktadır. Pageflow resmi web sitesinde bulunan tanıtımında ‘Saatler içinde dijital hikayeler üretmenizi, saniyeler içinde yayınlamanızı sağlar.’  sloganını kullanmaktadır.

Programda hikayeler oluştururken, kullanacağınız görüntüleri veya grafikleri metinle birleştirmek için tam ekran görüntü seçeneğini kullanabilmektesiniz. Arka planda oynayan videonun ya da sabit görselin üzerine metin yerleştirebilmektesiniz. Yazılım, metnin ve fotoğrafın biçimsel özellikleriyle oynayabilme imkanı da tanımaktadır. Kullanılacak her bir metinde ek bir görüntü kullanabilir, geçiş efektleriyle de hikayenizi hareketlendirebilirsiniz.

Pageflow’un entegre video oynatıcısı, izleyicilerine sunduğu bir avantaj olarak herhangi bir ortak video formatını kullanabilmektedir. Bir video başladıktan sonra metin veya bilgi kutusu otomatik olarak kaybolup, otomatik oynatma özelliği etkinleştirildiğinde videolar otomatik olarak başlayabilmektedir. Proje içinde kullanılmayıp sonradan projeye eklemek istenilen harici videolar Youtube ve Vimeo’nun URL’leri kullanılarak eklenebilmektedir.

Dış Bağlantılar

Projenin içerisinde bulunan dış bağlantılar diğer bir deyişle diğer sitelerin linkleriyle yapılacak olan yönledirmeler minik resim, başlık ve açıklama içeren dikdörtgen önizleme kutuları olarak görünmektedir. Programın web sitesinde programın kullanıcılarına izleyicilerin erkenden filmden çıkmasını önlemek için, dış bağlantıların hikayenin sonuna doğru dağıtılması önerilmektedir.

Pageflow, içeriğinizi, kronolojik, alfabetik veya istediğiniz düzende derlemeye uygundur. Hikaye oluştururken kullanılacağınız resimleri proje ana sayfasını ikiye bölerek, yan yana görsellerle karşılaştırmanızı sağlamaktadır.

Yazılımın kullanıcılara sunduğu bir diğer imkan ise, 360 ° panoramik görüntülerin ve videoların etkileşimli görüntüsünün kullanılabiliyor olmasıdır. Pageflow, 360 ° videoların işlenmesini ve oynatılmasını sağlayan entegre bir VR oynatıcı içermektedir.

Pageflow yazılımıyla üretilen bir interaktif film olan Walking The Line. Tasarımını Jannik Dolferus’un yaptığı belgeselin yayınlandığı web siteye tıkladığımızda açılış sayfasında ‘Walking The Line’ın konusu için şu açıklama yapılmaktadır:

“Her gün Avrupa çok sayıda fosil yakıt tüketiyor. Sürekli hidrokarbon tedariğini sağlamak için devasa bir boru hattı planlanmaktadır. Ancak fosil yakıtların insanların ve iklimin üzerinde yıkıcı bir etkisi var. Avrupa Hazar Mega boru hattı bu durum için istisna olamaz. Bu hayatlarını boru hattıyla paylaşanların hikayesidir.”

Avrupa Hazar Mega Boru Hattı projesinin insan sağlığına ve çevreye olumsuz etkileri olacağını anlatan bu interaktif belgesel 3 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde proje hakkında bilgiler verilmekte, 2. bölümde projenin Azerbaycan ayağı röportajlar ve kişiler üzerinden anlatılmakta, son bölüm olan 3. Bölüm ise İtalya bölümüdür.

4-) RACONTR

RaconTR, film yapımcılarının, gazetecilerin ve diğer hikaye anlatıcıların, kodlama bilgisi olmadan etkileşimli hikayeler oluşturmalarına olanak sağlayan bir diğer yazılımdır.

RaconTR’nin resmi web sitesinde sıkça sorulan sorulardan biri olan ‘RaconTR’ye hakim olmak ne kadar sürer?’ sorusuna verilen ‘Katmanlar, zaman çizelgesi, sürükle ve bırak özelliği veya kısayollar hakkında bilginiz varsa, tasarımcıysanız 1 gün, değilseniz 2 ila 3 gün içerisinde dijital hikayeler yaratmayı öğrenebilirsiniz.’ ifadesi bulunmaktadır. Bu ifade diğer yazılımlarla karşılaştırıldığında sitenin kurucularının arayüzüne çok güvendiğini ve diğerlerinden daha basit olduğunu iddia ettiğini göstermektedir.

Yazılımın en önemli özellikleri neler?

Yazılımın en önemli özelliklerinden biri projeye ekleyeceğiniz herhangi bir öğeyi sürükleyip bırakabilmemize izin veriyor oluşudur. İzleyici etkileşimli olarak hazırlanacak projeler animasyonlarla desteklenebilmektedir. RaconTR, kütüphanesine kullanacak olduğunuz sesleri, resimleri, videoları ekledikten sonra Youtube, Vimeo veya herhangi başka bir platformdan proje içine öge aktarabilmektesiniz. Görsellerinizi Adobe Photoshop uygulamasında hazırlayıp sürükle bırak özelliğiyle png veya jpeg uzantılı dosyalarınızı RaconTR yazılımı içine kullanabilmektesiniz. Hazırlanan projeler yalnızca masaüstü bilgisayarlarda izlenmek için değil aynı zamanda mobil cihazlara uyum sağlayacak formatlarda da dışa aktarılabilmektedir. Projenin tasarımcısı ve kullanıcılar ile ‘Action Builder’ adı verilen uygulama üzerinden etkileşim sağlanabilmektedir.

RaconTR üzerinden gerçekleştiremediğiniz bir durum olursa yazılımın canlı desteğinde çalışan proje yöneticileriyle 7/24 irtibat kurabilmektesiniz. Yazılım içerisinde bulunan bu özellik kullanıcının kendini güvende hissetmesine de olanak tanımaktadır.

Yazılımı kullanabilmek için bir kullanıcının aylık ücret 500 Avro ödemesi gerekmektedir ancak STK’lar ve yeni başlayanlar için aylık 200 Avro ücret alınmaktadır. Üniversite öğrencilerine ise, indirim uygulandığı web sitesinde görülmektedir.

Bu yazılımla hazırlanan Passeport Pour L’aventura, macera arayanlarla ilgili etkileşimli bir belgesel dizidir. Fransız radyo istasyonu ‘France Bleu’ tarafından ‘RaconTR’ yazılımı kullanılarak yaratılmıştır. Belgeselin her bölümünde birden çok karakter bulunmaktadır. İzleyici film içerisinde hangi hikayeyi/karakteri izleyeceğine kendisi karar vermektedir. İzleyici karakter olarak da isimleri geçen ‘maceracılar’dan birini seçerek film içerisindeki ses, video, görüntü ve daha fazlasına kaydırarak ya da tıklayarak belgesele yön vermektedir. Film içerisinde altyazı seçeneği yalnızca Fransızca olarak bulunmaktadır.

Belgesel afişi

Sonuç olarak, interaktif bir içerik hazırlamak için yola çıktığınızda, sizi farklı yazılım programları karşılamaktadır. Teknik özellikleri, dağıtım kanalları, izleyicisiyle ya da kullanıcısıyla olan iletişim süreci, başka programlarla olan entegrasyonları yapısal olarak birbirinden farklı olsa da hepsi aslında hemen hemen aynı işlevi görmektedir. Gelecekte medyanın bir çok alanında olduğu gibi sinemada da interaktif içeriklere olan talep, izleyicinin aktif olarak rol aldığı filmler günden güne artacak, buna bağlı olarak da bu programlar çoğalacaktır…


Arkadaşlarınla paylaş

1
1 puan

4 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçiniz
Kişilik Testi
Bir seri soru sonrası kişilikle alakalı bir sonuç çıkart
Soru Cevap
Doğru ve yanlış cevaplar ile bir konu hakkında bilgi birikimini test et
Anket
Oylar ile bir tercihin seçilmesini sağla
Yazı
Görseller ve videolar ile süslenmiş yazılarınız için
Liste
İçeriğinizi listeleyerek sunun
Açık Liste
Oylanması için bir anket oluşturun
Puanlı Liste
Puanlanarak en iyi içeriğin seçilebildiği liste